Door Thomas · TrackinV
Box 3 en beleggen: hoe de tegenbewijsregeling werkt en wat je moet weten
Belast de fiscus je op een fictief rendement dat hoger is dan wat je werkelijk hebt behaald? Sinds 2025 kun je dat met de tegenbewijsregeling rechtzetten.
Dit artikel gaat over de Nederlandse box 3-heffing op vermogen, en is bedoeld voor beleggers die in Nederland belastingplichtig zijn. Box 3 is een fundamenteel ander systeem dan de Belgische meerwaardebelasting, die alleen gerealiseerde winst bij verkoop belast. Woon je in België? Lees dan ons artikel over de Belgische meerwaardebelasting.
Hoe box 3 werkt in 2026
Heb je vermogen boven het heffingsvrije bedrag, dan val je in box 3 (vermogensrendementsheffing). De Belastingdienst deelt je vermogen in drie categorieën in — banktegoeden, overige bezittingen (waaronder beleggingen zoals aandelen en ETF's) en schulden — en rekent voor elke categorie een eigen forfaitair (fictief) rendement. Voor 2026 is het forfaitaire rendement op overige bezittingen vastgesteld op 6,00%; de percentages voor banktegoeden en schulden worden pas na afloop van het jaar definitief vastgesteld, op basis van de werkelijk gerealiseerde marktrentes over dat jaar.
Het belastingtarief in box 3 is in 2026 36%. Het heffingsvrije vermogen — het deel van je vermogen waarover je geen belasting betaalt — bedraagt in 2026 €59.357 per persoon, en het dubbele (€118.714) als je een fiscaal partner hebt.
Het cruciale punt: je wordt belast op dit fictieve rendement, niet op je werkelijke winst of verlies. Stond je portfolio dit jaar 2% hoger, maar rekent de fiscus met 6%? Dan betaal je toch belasting alsof je 6% rendement hebt gemaakt — tenzij je gebruikmaakt van de tegenbewijsregeling die verderop in dit artikel wordt uitgelegd.
Dit raakt in de praktijk elke belegger met een vermogen boven het heffingsvrije bedrag: van wie een paar duizend euro in een breed gespreide ETF heeft zitten tot wie een omvangrijke effectenportefeuille beheert. Hoe groter het verschil tussen je werkelijke en je forfaitaire rendement, hoe groter het financiële belang om de tegenbewijsregeling te overwegen.
Het probleem voor beleggers
Is je werkelijke rendement lager dan het forfait — bijvoorbeeld 2% werkelijk behaald tegenover 6% forfaitair verondersteld — dan betaal je in het standaardsysteem belasting over meer rendement dan je daadwerkelijk hebt gemaakt. In jaren met tegenvallende beursresultaten kan dit oplopen tot een fors bedrag aan "te veel" betaalde belasting.
Deze onrechtvaardigheid werd breed erkend na het zogeheten Kerstarrest van de Hoge Raad op 24 december 2021: de rechter oordeelde dat het toenmalige forfaitaire stelsel in strijd kon zijn met het eigendomsrecht en het gelijkheidsbeginsel wanneer het werkelijke rendement structureel lager lag. Dit arrest was de aanleiding voor jarenlange rechtsherstel-operaties en, uiteindelijk, voor een structurele oplossing: de tegenbewijsregeling.
De tegenbewijsregeling uitgelegd
De Wet tegenbewijsregeling box 3 werd op 8 juli 2025 aangenomen door de Eerste Kamer en trad op 19 juli 2025 in werking. De regeling geeft je het recht om aan te tonen dat je werkelijke rendement lager was dan het forfaitaire rendement — en in dat geval wordt je belasting gebaseerd op je werkelijke cijfers in plaats van op het forfait.
Belangrijk: de regeling werkt ook met terugwerkende kracht. Voor de jaren die onder het rechtsherstel vallen kan tegenbewijs gelden vanaf 2017; voor de overbruggingsperiode geldt dit vanaf 2023.
Om tegenbewijs te leveren, dien je het formulier Opgaaf Werkelijk Rendement (OWR) in bij de Belastingdienst — sinds medio 2025 beschikbaar via Mijn Belastingdienst. Daarin geef je op:
- De begin- en eindwaarde van je vermogen, per categorie (banktegoeden, beleggingen, schulden)
- Werkelijk ontvangen directe inkomsten: dividend, rente
- Waardeveranderingen van je beleggingen gedurende het jaar — ook niet-gerealiseerde (papieren) winst of verlies telt hierbij mee, dit is door de Hoge Raad expliciet bevestigd
De wet is een tijdelijke oplossing, bedoeld als brug naar een meer permanent stelsel (de aangekondigde Wet werkelijk rendement box 3), dat op het moment van schrijven nog niet in werking is getreden. De precieze uitwerking en formulieren kunnen dus nog veranderen — gebruik dit artikel als richting, niet als laatste woord.
Wanneer is tegenbewijs voordelig?
Vuistregel: is je werkelijke rendement (percentueel) lager dan het forfaitaire rendement, dan levert tegenbewijs je meestal een lagere aanslag op. Is je werkelijke rendement hoger, dan blijf je beter bij de forfaitaire berekening — die kies je dan gewoon niet aan te vechten.
Er is echter een addertje onder het gras dat gemakkelijk over het hoofd wordt gezien: bij de werkelijke-rendementberekening wordt, op basis van de huidige uitleg van de Hoge Raad, geen heffingsvrij vermogen in mindering gebracht. Bij de forfaitaire berekening betaal je alleen belasting over je vermogen boven de vrijstelling; bij tegenbewijs betaal je 36% over je volledige werkelijke rendement, zonder die aftrek. Dit kan het voordeel van tegenbewijs kleiner maken dan je op het eerste gezicht zou denken.
Rekenvoorbeeld
Je hebt €200.000 belegd (geen banktegoeden of schulden in box 3, geen fiscaal partner) en had dit jaar een tegenvallend beleggingsjaar met 2% werkelijk rendement.
Forfaitaire berekening:
Grondslag: €200.000 - €59.357 (heffingsvrij vermogen) = €140.643
Forfaitair rendement: €140.643 × 6% = €8.439
Belasting: €8.439 × 36% = €3.038
Werkelijke berekening (tegenbewijs):
Werkelijk rendement: €200.000 × 2% = €4.000 (geen heffingsvrij vermogen aftrek)
Belasting: €4.000 × 36% = €1.440
In dit voorbeeld levert tegenbewijs een besparing op van €3.038 - €1.440 = €1.598. Was je werkelijke rendement echter maar 1% (€2.000) geweest, dan was de werkelijke belasting €720 — nog steeds voordeliger. Pas bij een werkelijk rendement van ongeveer 4,3% of hoger zou de forfaitaire route weer goedkoper worden in dit voorbeeld, precies omdat tegenbewijs geen heffingsvrij vermogen aftrekt.
Welke gegevens heb je nodig?
Checklist voor de Opgaaf Werkelijk Rendement
Per 1 januari: totale waarde van je beleggingen, banktegoeden en schulden die onder box 3 vallen.
Per 31 december: dezelfde waardes aan het einde van het jaar.
Gedurende het jaar: ontvangen dividend en rente, gerealiseerde winst of verlies bij verkoop, gemaakte transactiekosten, en eventuele tussentijdse stortingen of opnames (die het beeld van je "waardestijging" kunnen vertekenen als je ze niet apart bijhoudt).
Beleg je bij meerdere brokers, dan moet je dit voor elke broker apart bijhouden en vervolgens optellen. Zonder een centraal overzicht is dit al snel een tijdrovende en foutgevoelige puzzel — zie portefeuille bij meerdere brokers en dividendbelasting Nederland voor wat je aan dividendgegevens nodig hebt.
Let op: dit is geen eenmalige exercitie. Elk belastingjaar opnieuw moet je opnieuw bepalen of tegenbewijs voordeliger is, omdat zowel het forfaitaire percentage als je eigen werkelijke rendement van jaar tot jaar verschilt. Wat dit jaar voordelig was, hoeft dat volgend jaar niet te zijn.
Hoe TrackinV helpt bij je box 3-aangifte
TrackinV berekent automatisch je werkelijke rendement (TWR) over het kalenderjaar, toont je begin- en eindwaarde per positie, en houdt je ontvangen dividend per jaar bij. Dat zijn precies de bouwstenen die je nodig hebt om te beoordelen of tegenbewijs voor jou loont, en om de Opgaaf Werkelijk Rendement in te vullen.
Dit is vooral nuttig als je bij meerdere brokers zit: TrackinV combineert je posities in één overzicht, zodat je niet zelf de cijfers van elke broker apart hoeft te verzamelen en op te tellen. Beleg je bijvoorbeeld bij DEGIRO, dan begint dat bij een correcte import van je transacties.
TrackinV vervangt geen belastingaangifte of -advies: het platform levert de cijfers, de fiscale interpretatie en aangifte blijven jouw verantwoordelijkheid of die van je adviseur. Premium Tax biedt daarnaast gerichte Box 3 / OWR-werkbladen met CSV- en PDF-export.
Veelgestelde vragen
Moet ik tegenbewijs leveren als mijn rendement hoger is dan het forfait?
Nee, je mag zelf kiezen. Is je werkelijke rendement hoger dan het forfaitaire rendement, dan is de forfaitaire berekening voor jou voordeliger en hoef je geen Opgaaf Werkelijk Rendement in te dienen. De tegenbewijsregeling is een keuze, geen verplichting.
Telt ongerealiseerde winst mee als werkelijk rendement?
Ja. Op basis van uitspraken van de Hoge Raad telt niet alleen ontvangen dividend en rente mee, maar ook (nog niet verkochte) waardestijging of -daling van je beleggingen in het betreffende jaar. Dit is een belangrijk verschil met bijvoorbeeld de Belgische meerwaardebelasting, die alleen gerealiseerde winst belast.
Hoe zit het met crypto in box 3?
Crypto valt doorgaans onder overige bezittingen en wordt forfaitair belast, tenzij de Belastingdienst je activiteit als bron van inkomen beschouwt (bijvoorbeeld bij zeer actief handelen of mining als bedrijfsmatige activiteit). Ook bij de tegenbewijsregeling telt waardestijging van crypto mee als werkelijk rendement. Raadpleeg een adviseur bij twijfel over jouw situatie.
Wanneer moet ik mijn aangifte doen?
De reguliere aangiftetermijn voor de inkomstenbelasting geldt ook voor box 3. Wil je gebruikmaken van de tegenbewijsregeling, dan doe je dat via het onderdeel Opgaaf Werkelijk Rendement, dat sinds medio 2025 beschikbaar is via Mijn Belastingdienst — voor eerdere jaren kan dit los van je reguliere aangifte lopen. Check de actuele termijnen op Belastingdienst.nl.
Kan ik bezwaar maken tegen eerdere jaren?
Mogelijk wel. Na het Kerstarrest van de Hoge Raad (december 2021) en de daaropvolgende rechtsherstel-regelingen kan de tegenbewijsregeling met terugwerkende kracht gelden tot en met 2017 (rechtsherstel) respectievelijk 2023 (overbruggingswet). Of dit ook voor jouw specifieke jaren en situatie geldt, hangt af van je aanslag en eventuele eerdere bezwaren — raadpleeg de Belastingdienst of een fiscalist.
Disclaimer: dit artikel is informatief en vormt geen fiscaal advies. Box 3-wetgeving en de tegenbewijsregeling zijn nog volop in ontwikkeling — bedragen, percentages en de precieze uitvoering kunnen wijzigen. Raadpleeg altijd de Belastingdienst of een belastingadviseur voor je persoonlijke situatie. Bekijk de officiële informatie van de Belastingdienst.
Zie direct je werkelijke rendement per jaar
Importeer je transacties en TrackinV berekent automatisch je werkelijke rendement, dividend en begin-/eindwaarde — de basis voor je box 3-afweging. Premium Tax exporteert OWR-helpers als CSV/PDF.
Gratis tier inclusief maximaal 10 holdings en TWR-berekening